adv/https://www.facebook.com/MayorcaCity|https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgJT9fbiornOXHkXrGZUVrpdv-Lczq8UDHymSAG1FLaN3n3jZFWnu0it9lpwJHYd0VcIDtwocuKlnssNY-cCZ3HvTh1DeTd7PtbwtHmL9ZiETil6lUcWgNm_7AgC-oX565gM8BVnz-CZQPd-vR0u6WRRSDS2jgBBTJ1nV-3rFE-2XOJeKsNB82lQDVj/w631-h89/327891321_889983905377070_4693388700391347137_n.gif

بیروڕا

5/cate1/بیروڕا

ئابووری

6/cate2/ئابووری

ڕاپۆرت

6/cate3/ڕاپۆرت

چاوپێکەوتن

5/cate4/چاوپێکەوتن

گەلەری

3/cate6/گەلەری

هەمەڕەنگ

5/cate5/هەمەڕەنگ
adv/https://www.facebook.com/QaiwanGroup|https://i.postimg.cc/Nfy5msCp/Kurd-Plate-Qg-12-4.gif

وەرزش

5/cate1/وەرزش

ڤیدیۆ

3/cate6/ڤیدیۆ

نوێترین بڵاوکراوەکان

کوتانى دەهۆڵى شەڕى ناوخۆ



عارف قوربانی
-
لە مێژووى دوور و نزیکى گەلان دا ئەوانەى بە قۆناخى شەڕى ناوخۆدا تێپەڕیون، وەک راستییەى چەسپیوە ئەوە سەلمێندراوە کە شەڕى ناوخۆ تەنیا لە دوو ئەگەردا کۆتایى پێدێت، یەکەمیان بەوەى لایەک بەسەر لاکەى دیکەدا سەرکەوێت و دۆڕاو سەرکەوتنى براوە بسەلمێنێت. دووهەمیش ئەوەیە کە ئەگەر هیچ کامیان ئەوى دیکەى پێنەبەزێندرا، هەردوولا بە ئەندازەیەک نەفرەت لە شەڕى ناوخۆ بکەن کە لە روویان نایات وەک یادەوەریش بەبیرى خۆیانى بهێننەوە.

ئەوەى لێرەدا وەک راستییەکى تاڵ دەمەوێ بیڵێم ئەوەیە کە شەڕى ناوخۆى کوردستان کۆتایى نەهاتووە، بەڵکوو تەنیا راگیراوە. چونکە پارتى و یەکێتیى هیچ لایەکیان نەیتوانیوە تا ئەندازەى بەزاندن بەسەر ئەوى دیکەیاندا سەرکەوێت. وە هیچ لایەکیشیان وەک لاپەڕەى شەرمەزارى بۆ مێژوویى خۆى و میللەتەکەى، لەو ساڵ و ساتانەى شەڕى ناوخۆى نەڕوانیوە.

هیچ کام لەو ئەگەرانە لە کوردستان بەدینەهاتوون، بۆیە چەند ساڵ و دەیەى دیکەش ئەو ئاگربەستەى لەنێوانیان هەیە دەمەزەرد بکرێتەوە و درێژە بکێشێت، هەڵگیرساندنەوەى شەڕى ناوخۆ وەک بۆمبێکى تەوقیتکراو ئامادەیى هەیە.

لە رووى هێز و خۆتەیارکردن، هەردوولا هەموو سەرنج و قورساییان لەسەر ئەوەیە زیاتر و زیاتر بەجۆرەکانى چەکى پێشکەوتوو، خۆیان پڕچەک بکەن. لەژێر هیچ هەست و بەرپرسیارێتییەکى نەتەوەیى و نیشتمانی، ئامادەى دەستبەرداربوونى هێزى چەکدارى تایبەت بە حیزب و هێزى بنەماڵەکانیان نەبوون، تەنانەت لەژێر گوشارى وڵاتانى وەک ئەمریکا و ئەورووپاش کە یارمەتیدەرى کوردن بۆ مانەوەى لەناوچەکە، ئامادەى بەکردەییکردنى تێکەڵکردنى هێزە چەکدارەکانیش نابن. وە رێگەى دروستکردنى هیچ هێزێکى دیکەى چەکدارى نیشتمانیان نەدا کە ببێتە بناخە بۆ ئایندەى سوپاى کوردستان. بۆیە لە رووى هێزەوە مەترسییەکانى هەڵگیرساندنەوەى شەڕى ناوخۆ، حازر و ئامادەیە.

لە ئەدەبیاتى هەردوو حیزبەکە و لە نوسینەوەى یاداشت و هەڵدانەوەى لاپەڕەکانى شەڕى ناوخۆشدا، نەک وەک رۆژگارێکى نەفرەتلێکراو لێى ناڕوانن، بەڵکو شانازیشى پێوە دەکەن. ئەگەر زانکۆیەک لێکۆڵینەوەیەک ئەنجام بدات لە گەرمیانەوە تاوەکو بادینان، ئەوانەى کراون بە رەمز و سیمبووڵ، ئەوانەى ناوى باخچەى ساوایان و قوتابخانە و یاریگە و هۆڵ و شەقام و بنکەى تەندروستى و نەخۆشخانە و پارک و گەڕەک بەناویانەوە کراوە، زۆربەیان ئەوانەن کە لە شەڕى ناوخۆ بوون بە قوربانى، نەک ئەوانەى شەهیدى دەستى داگیرکەرانى کوردستان بن. ئەمە روونترین بەڵگەیە لەسەر ئەوەى شەڕى ناوخۆ نەبووەتە لاپەڕەیەکى نەفرەتلێکراو، لە هەمانکاتدا دەرخەرى ئەو راستییە تاڵەیە کە زهنیەتى شەڕى ناوخۆ لەناو بیر و ئەندێشەى دەسەڵاتدارانى هەردوو زۆنەکە، ئامادەگییەکى گەورەى هەیە.

لە پەروەردەى نەوەى تازەشیاندا ئەو رق و کینەیەى دەیبەنە مێشک و دڵ و دەروونى ئەندامەکانییانەوە، هیچ دووژمن و داگیرکەرێکى کوردستانییان بەو جۆرە وێنا نەکردووە. کەواتە ئەوەى هێشتا شەڕى ناوخۆ هەڵنەگیرساوەتەوە، مانەوەى هەندێ بەرژەوەندیی هاوبەش و نەڕەخسانى هەلومەرجى بەریەککەوتنە. هەرکات هەلومەرجى شەڕى ناوخۆ رەخسا، بێسڵەمینەوە دەست دەخەنەوە خوێنى یەکدی.

ئێستا بارودۆخى ناوچەکە بەگشتى لە بەردەم کۆمەڵێک پێشهاتدایە کە لەلایەک دەرفەتن بۆ کوردستان و لەلایەکى دیکەشەوە هەڕەشە و مەترسین. دەرفەتن ئەگەر کورد هەڵوێست و توانا و دونیابینى یەکبخات. دەرفەتەکان نەک هەر لەدەست دەچن، بەڵکو دەبن بە مەترسیى راستەقینە لەسەر ئێستا و داهاتووى کوردستان، ئەگەر لێکترازاو ناتەباو ناکۆک بین. جێى داخە کە پارتى و یەکێتی و تاوەکو ئەندازەیەک هەموو هێزەکانى باشوورى کوردستان، بێگوێدانە ئەوەى چى بەسەر خۆیان و بەرژەوەندییەکانیان و چى مەینەتییەک بەسەر میللەتەکەدا دێت، دووەمیان هەڵبژاردووە.

بەتایبەتى پارتى و یەکێتى لە هەندێ میدیاى سێبەر و بەرخۆرەکانیانەوە خەریکى رەخساندنى هەلومەرجى بەریەککەوتنن.دەهۆڵى شەڕى ناوخۆ دەکوتن. زمانى ئاخاوتن و موخاتەبەکردنیان گەیشتۆتە ئاستێکى زۆر نزم کە مرۆڤ شەرم دەکات گوێبیستیان بێت. لە بەرانبەر ئەوەشدا هیچ هەوڵ و جوڵەیەک نابیندرێت بە ئاراستەى رێگریى لە خراپتربوون، هەنگاو بنرێت. کە ئەوەش پرەنسیپێکى چەسپاوە هەرشتێک خراپ بوو یا بەرەو خراپبوون رۆیشت، بە هەوڵدان بۆ چاککردنەوەى چاک دەبێت یان ناهێڵدرێت خراپتر بێت. بەڵام جێى تێڕامان و لە هەمان کاتدا شۆکیشە لەو هەموو سەرکردە بە ئەزموون و کەسایەتییە سیاسى و نوخبەى رۆشنبیر و کەسایەتییەکانى کوردستان، کەسێک قسەیەکى لەسەر ئەم مەترسییە نییە، وەک ئەوەى بەخۆشحاڵییەوە چاوەڕوانى روودانى بن.

لێرەدا گرفتەکە ئەوەیە پارتى و یەکێتی هەریەکە و لە دۆڵێک نین، تاوەکو بگوترێت با بەریەک کەون و ئەوانەى ئامادەییان تیایە لەپێناو بەرژەوەندیی حیزب و دەسەڵاتدارى ناو بنەماڵەکانیان دا خۆیان بە کوشت بدەن، هەر بۆ ئەوە باشن بەو ئاواتەیان بگەن. کێشە ئەوەیە خەبات و قوربانییەکانى رابردوومان، ئەمڕۆ و داهاتووى نەوەکانیشمان، ناوبانگ و هەیبەتى نیشتمانەکەش بەستراوە بەم دوو حیزبەوە. بەریەککەوتنى ئەوان، نابووتبوونى نیشتمان و بەزایەچوونى خوێن و قوربانییانى میللەتەکەیە.

بۆیە پێویستە ئەوانەى دەربەستى نیشتمان و داهاتووى میللەتەکەن، پێش هەرشت هەڵوەستە لە بێهەڵوێستى خۆیان بکەن، دواتر یەخەى پارتى و یەکێتی بگرن کە ئەوەى ئێوە دەیکەن لە گۆڕنانى خۆرى ئازادى گەلێکە سەت ساڵ قوربانى بۆ بەخشیوە. داواکارم لە هێزە سیاسییەکانى دەرەوەى پارتى و یەکێتی، میدیا و میدیاکارە خاوەن ویژدانەکان بێنە سەر خەت، گرووپ و کامپین دژ بەوانە دروستکەن کە دەیانەوێ زەمینەى شەڕى ناوخۆ بڕەخسێنن.

لەناو پارتى و یەکێتیش هێشتا کەسانى بە ئەزموون زۆرن کە ئازارى شەڕى کاولکارى ناوخۆیان چەشتووە، ئەوان دەزانن گەڕانەوە بۆ ئەو رۆژە رەشانە چى زیانێک بە ئێستا و داهاتووى میللەتەکەمان دەگەیێنێت. بۆیە داواکارم ئەوانەش هەڵوێستیان هەبێت، رێگا نەدەن چارەنووسى ئەم گەلە بە فەیسبوکەوان و هەندێ زمانپیسى ناو میدیاکانیان بسپێرن کە بۆ دەستخۆشى و ئافەرینى چەند بێدەربەستێک، خەریکە ئاگر لە خەرمانى میللەت بەردەدەن.

دەبێت لە شوێنێکدا ئەم دوو هێزە رابگیرێن، هیچ نەبێت رێگە نەدرێت رق و کینە و دووژمنایەتییەکەیان لە هەلومەرجێکى وەک ئێستا بتەقێتەوە، کە کوردستان کەوتووەتە ناو گێژاویى کۆمەڵێک هاوکێشەى دیکەى نێودەوڵەتى و هەرێمییەوە. هەرکات مەترسییەکان لەسەر کوردستان رەوینەوە، قەوارە و نیشتمان دڵنیایى مانەوەى بۆ دەستەبەر بوو، ئەوکات پارتى و یەکێتی بەچى دڵیان ئاو دەخواتەوە با بەرانبەر بە یەکدی بیکەن.

پێشەکی و قیستی گونجاو بۆ پرۆژەیەکی شاهانە


هەموو ئەوەی پێویستتە لە یەک جێگە و بە پێشەکی یەک دەفتەر و قیستی مانگانەی تەنها 300$ تا ژیانێکی شاهانە و ئاسوودە بژیت! چاوەڕێی چیت ئێستا شوقەکەت حیجز بکە!

ئۆفیسی فرۆشتن:
سلێمانی، بەرامبەر دەرگای سەرەکی پارکی هەواری شار،
ئۆفیسی ئێم جەی هۆڵدینگ،

یاخود پەیوەندی بکە بە


ڤیدیۆ 

هەڵبژاردنە نێوخۆییەکانی بەریتانیا و چارەنووسی ستارمەر


بەختیار مام شیخ
-
بایەخی هەڵبژاردنە نێوخۆییەکان و سکۆتلاند لە شانشینی یەکگرتوو کە بڕیارە  لە 07-05-2026 بەڕێوەبچێت یەکجار زۆرە، لەبەرئەوەی تەنیا 22 مانگ پیش ئێستا پارتی کار بە سەرکردایەتی (سێر کییە ستارمەر) گەورەترین سەرکەوتنی مێژوویی لە شانشینی یەکگرتوو تۆمارکرد بە بردنەوەی 411 کورسی لە کۆی 650 بەرامبەر بە 121کورسی بۆ پارتی پارێزگاران کە لە ساڵی 2010ەوە دەسەڵاتی وڵاتیان بەڕێوەدەبرد.
 
باکگراوندی مێژوویی
 
لە شەڕی جیهانی یەکەمەوە لە 1914 تاوەکو ئەمڕۆ، لە کۆی هەموو هەڵبژاردنەکان، پارتی کار 34 ساڵ فەرمانڕوایی کردووە بەرامبەر بە 78 ساڵ بۆ پارتی پارێزگاران، ئەوەش راستی ئەوە دەسەلمێنی کە کۆمەڵگەی ئەم وڵاتە زیاتر پارێزگارن نەک چەپڕۆ.
 
هۆکاری بردنەوە مێژووییەکەی پارتی کار لە هەڵبژاردنی گشتی 04-07-2024دا دەگەڕێتەوە بۆ شکستە یەک لە دوای یەکەکانی پارتی پارێزگاران ، بەتایبەتیش گەندەڵی و  خراپ بەکارهێنانی دەسەڵات لەلایەن وەزیر و ئەندام پەرلەمانەکانی پارتی پارێزگاران لەنێوان ساڵانی 2010 بۆ 2024، بەتایبەتیش لەنێوان ساڵانی 2019-2024دا، تاکە ئەلتەرنەتیڤیش پارتی کار بوو.
 
هەڵەی ستارمەر
 
سێر کییە ستارمەر لە 04-07-2024 ەوە سەرۆکوەزیرانی شانشینی یەکگرتووە و، سەر بە باڵ و قوتابخانەی تۆنی بلێرە و پارێزەر بووە بۆ ماوەی پێنج ساڵ، لە 2008-2013 سەرۆکی داواکاری گشتی بووە.
 
هەڵەی کوشندەی ستارمەر ئەوەبوو کاتێک (لۆرد پیتەر ماندلسن)ی دامەزراند وەک باڵیۆز لە واشنتن.
دواتر دەرکەوت کە ماندلسن زۆر بە قووڵی دەستی لەگەڵ جێفری ئێپستین تێکەڵکردبوو و زانیاری هەستیاری بۆ ناردبوو کاتێک پیاوی دەستەڕاستی تۆنی بلێر بووە.
 
ریزبەندی پارتە سیاسییەکان
 
لەڕووی مێژووییەوە هەردوو پارتی پارێزگاران و پارتی کار، کۆنترۆڵی گۆڕەپانی سیاسی شانشینی یەکگرتوویان کردووە هەروەک لەسەرەوە باسمانکرد، بەڵام، ئەم جارە گۆڕانکارییەکی گەورە روویداوە:
 
پارتی چاکسازی بە سەرۆکایەتی نایجیل فاراج لە گۆڕەپانە و هەموو راستڕۆ و تووندڕۆکانی بەریتانیا لەوانەیە دەنگبدەنە ئەوان، لەسەر ‌حیسابی پارتی پارێزگاران. لەلایەکی دیکەش پارتی سەوز  توانیویەتی بە پاڵپشتیکردنی  فەڵەستینییەکان و دژایەتی شەڕی غەزە مەیلی دەنگدەرە موسڵمانەکان و ئەوپەڕی چەپ بۆخۆی ڕابکێشێت. پێشبینی دەکرێت دەنگێکی بەرچاو بێنن لەسەر ‌حیسابی پارتی کار.
 
کەواتە هەموو ئەوانەی لە رقی پارتی پارێزگاران لە هەڵبژاردنی 2024 دەنگیان بە پارتی کار دابوو، ئەم جارە هەڵبژاردەی زیاتریان دەبێت لە جاران و، لەوانەیە دەنگە یەکلاییکەرەوەکان بۆ ئەو دوو پارتە و پارتی لێبراڵ دیموکرات بچن کە جاری پێشووش دەنگێکی زۆریان هێنا دوای شکستی گەورەیان لە ساڵی 2015.
 
بۆچی ئەم هەڵبژاردنە گرنگە
 
هەڵبژاردنی پێنجشەممە 7ی ئایاری 2026 نێوخۆییە بۆ شارەوانییەکان لەگەڵ پەرلەمانی سکۆتلاند، بەڵام راستی پاڵپشتی دەنگدەر بۆ سەرجەم ‌‌‌‌‌‌پارتە سیاسییەکان نیشاندەدات هەموو هێماکان بەو ئاراستەیەن کە پارتی کار تووشی شکستێکی گەورەببێت لەسەر دەستی پارتی چاکسازی و پارتی سەوز، کە ئەمەش وەک رێسا دەبێتە هۆکاری زیادبوونی گوشارەکان لەسەر سەرۆکی پارتی کار و سەرۆکوەزیران ستارمەر تاوەکو ناچاری بکەن کە دەست لە کاربکێشێتەوە و پەرلەمانتارانی پارتی کار سەرۆکوەزیرانێکی تازە دیاری بکەن. 
 
لە شەڕی جیهانی دووەمەوە تاوەکو ئەمڕۆ ئەوە یەکەمین جارە کە حکومەتی شانشینی یەکگرتوو زۆر راشکاوانە دژی سیاسەتی دەرەکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوەستێتەوە، کە بەشداری نەکرد لە شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران دا، ئەم کارەش درزێکی زۆری خستە نێوان بەریتانیا و ئەمریکا و لە ماوەی شەڕەکەدا دۆناڵد ترامپ بەردەوام هێرشیدەکردە سەر ستارمەر و حکومەتەکەی، بەڵام هەردوو پارتی چاکسازی و پارێزگاران هەر لە یەکەم ساتی دەستپێکردنی شەڕەکە لەگەڵ ئەوەبوون کە دەبێ ئێمەش شانبەشانی ئەمریکا و ئیسرائیل بەشداربین لەم شەڕەدا. هەرچەندە ستارمەر لەوانەیە راستبووبێت لەم سیاسەتەدا، بەڵام دیسانیش لەوانەیە بووبێتە توڕەکردنی بەشێک لە دەنگدەرە راڕاکان کە لەوانەیە وەک کاردانەوەیەک پێنج شەممە دەنگ بە هەردوو پارتی چاکسازی و پارێزگاران بدەن.
 
بۆچی دەنگدەران لە سەرۆکوەزیران و پارتی کار تووڕەن؟
 
بەر لە هەر هەڵبژاردنێک هەموو پارتە سیاسییەکان مانیفێستۆی(بەڵێننامەی) هەڵبژاردن رێکدەخەن و بڵاویدەکەنەوە بەڵێن بە دەنگدەر دەدەن کە ئەم بەڵێنانە لە ماوەی حوکمڕانیدا جێبەجێبکەن.
 
بۆ نموونە: پارتی لێبراڵ دیموکرات لە مانفێستۆی هەڵبژاردنی 2010 بەڵێنیان بە دەنگدەر دا کە نەهێڵن پارتی پارێزگاران کرێی خوێندنی زانکۆکان لە 3000 پاوەندەوە بەرزبکەنەوە بۆ 9000 پاوەند، بەڵام دوای هەڵبژاردن چوونە پاڵ پارتی پارێزگاران و سەرۆکی پارتەکە کە ناوی نیک کلێگ بوو و کرایە جێگری سەرۆکوەزیران و لەجیاتی ئەوەش یەکەم کار کە کردیان لەنێو حکومەت دا ، بریتیبوو لە بەرزکردنەوەی کرێی خوێندنی زانکۆکانیان لە 3000 بۆ 9000 پاوەند، رێک بە پێچەوانەی ئەو بەڵێنەی بە دەنگدەریان دابوو! 
 
بەڵام لە هەڵبژاردنی 2015 دا دەنگدەر لە شانشینی یەکگرتوو تۆڵەی ئەو درۆیەیان لە پارتی لیبڕال دیموکرات کردەوە و لە 57 کورسی لە 2010 دابەزین بۆ تەنیا 8 کورسی لە 2015دا.
 
هەر بەم پێوەرەش، پارتی کار کۆمەڵێک بەڵێنی زۆر گەورەی بە دەنگدەری ئەم وڵاتە دابوو، گرنگتریانیان بەرزنەکردنەوەی باج بوو، بەڵام ئەوانیش بەڵێنەکەیان شکاند و باجیان بەرزکردووە و بێکارێ لە بەرزترین ئاستە، سەرجەم کێشەکان زۆر لە جاران گەورەتربوونە، بۆیە پێشبینی دەکرێت دەنگدەران ئەم پارتەش داخ بکەن و دەنگ بە پارتی چاکسازی، سەوز و پارتەکانی دیکە بدەن، بەڵام پیشبینی ناکرێت پارتی پارێزگارانی تێکشکاو جارێ بتوانێت بەهێزببێتەوە.
 
دەرئەنجام
 
ئەگەر ئەم پێشبینییانە راست دەرچوون، لەوانەیە یەکەمین کەس سەرۆکوەزیران باجی ئەم دۆڕانە بدات، سەرەڕای ئەوەی لە مانگی تەممووزی 2024 گەورەترین سەرکەوتنی تۆمارکرد. لەوانەیە ستارمەر دوای ئەم دۆڕانە چاوەڕوانکراوە ناچاربکرێت دەست لەکار بکێشێتەوە.
 
 بۆریس جۆنسنی سەرۆکی پارتی پارێزگاران و سەرۆکوەزیران رێک وای بەسەرهات، لە 2019 گەورەترین سەرکەوتنی هەڵبژاردنی تۆمارکرد، بەڵام لە 2022دا ناچارکرا دەست لەکار بکێشێتەوە.
 
لە کاژێر 10ی شەوی پێنجشەممە 07-05-2026، سندووقەکانی دەنگدان دادەخرێن و دەگوازرێنەوە بۆ هۆڵی شارەوانییەکان بۆ جیاکردنەوەی دەنگەکان بەدەست بەدرێژایی شەو تاوەکو بەیانی رۆژی هەینی دەرئەنجامەکان دەردەکەون و براوە و دۆڕاو ئاشکرا دەبن.
 
* 12 ساڵە ئەندامی شارەوانی شاهانەی کنزنگتن و چێڵسی – لەندەنە. لە سێ هەڵبژاردنی 2014، 2018 و 2022بردوویەتییەوە و جێگری پارێزگار و سەرۆکی ئۆپۆزیسیۆن بووە لەم شارەوانییەدا.

زیانە ئابوورییەکانی ئێران




ئابووریی ئێران کاتێک چووە نێو جەنگی ساڵی 2026ەوە، پێشوەختە بەهۆی چوار دەیە لە گەمارۆی هەمە لایەنە، دابەزینی بەردەوامی بەهای دراو و لاوازیی پێکهاتەیی دارایی، زۆر لاواز ببوو، بەڕادەیەک مەسعود پزیشکیانی سەرۆککۆماری ئێران چەند جار باسی کارەساتباریی ئابووری ئێرانی کرد .

ئەو جەنگەی ئەمریکا و ئیسرائیل لە 28ی شوباتی 2026 لەگەڵ ئێران دەستیان پێکرد، قەیرانی پێشووی گۆڕی بۆ کارەساتێکی ئابووریی قووڵ. تاوەکو رۆژی 6ی ئایاری 2026، ئەم هەڵسەنگاندنە نوێترین داتای بەردەستە لە سندووقی دراوی نێودەوڵەتی IMF، ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە IEA، ئۆکسفۆرد ئیکۆنۆمیکس، رایستاد ئێنێرجی، پەیمانگەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، CNBC، ناشناڵ نیوز و چەندین سەرچاوەی دیکە کۆکراوەتەوە.

بەپێی لێکدانەوە ئابوورییەکان ، ئێستا کە چاوەڕوانییەکان زۆربوون بۆ رێککەوتنێکی بنەمایی لەنێوان ئەمریکا و ئێران دا لە 48 کاژێری داهاتوودا، ئەوە بەرئەنجامی شکستی سەربازیی ئێران نییە، بەڵکو زیاتر بەهۆی هەرەسی ئابوورییە، کە ئێران ئامادەیە دانوستاندن و رێککەوتن لەسەر هەندێک دۆسییە بکات کە پێشتر ئامادە نەبوو رێککەوتنیان لەسەر بکات.

پەیمانگەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست لە نیسانی 2026 لەبارەی دۆخی ئابووری ئێران دەڵێت " ئێران ئێستا لە دۆخێکی ئابووریی بێوێنەدایە. هەر مانگێکی زیادەی جەنگ دەتوانێت ئابوورییەکەی زیاتر لە 5 ساڵ بۆ دواوە بباتەوە کە کاریگەریی چەند هێندەی لەسەر وەبەرهێنان و بەرهەمهێنان هەیە".
کەرتی وزە

لە 18ی ئاداری 2026، فڕۆکەکانی ئیسرائیل هێرشیان کردە سەر کێڵگەی گازی پارسی باشوور لە عەسەلویە، گەورەترین کێڵگەی گازی سرووشتی لە جیهان دا، کە نزیکەی 70%ی بەرهەمی گازی ناوخۆیی ئێران بەرهەم دەهێنێت. لانیکەم زیان بە 4 بەش گەیشتووە کە لە رێگەی شیکاری وێنەی سەتەلایتەکانەوە پشتڕاستکراوەتەوە. هێرشەکە بەرهەمهێنانی لە دوو پاڵاوگەدا راگرت کە توانای رۆژانەیان پێکەوە 100 ملیۆن مەتری سێجا بوو. قۆناخەکانی 3 تاوەکو 6ی کۆمەڵگەی بەندەر ئیمام کاری تێدا راگیرا بۆ رێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی ئاگر. بەرپرسانی ئێران پشتڕاستیان کردەوە کە تەنیا بەهۆی ئەم هێرشەوە 12%ی کۆی بەرهەمی گازی نیشتمانیی ئێران کەم بووەوە.

ژێرخانی کۆگاکردنی نەوت لە دوورگەی خارگ و تێرمیناڵەکانی سووتەمەنی لە تاران و کەرەج لە 7 و 13ی ئاداردا لەلایەن فڕۆکەکانی ئیسرائیلەوە کرانە ئامانج. کۆمەڵگەی پترۆکیمیایی بەندەر ئیمام لە ماهشەهر، گەورەترین دامەزراوەی پترۆکیمیایی ئەو وڵاتە کە نزیکەی 30 ملیار دۆلار وەبەرهێنانی تێداکراوە، یەکێکبوو لەو 8 کارگەیەی کە لە 4ی نیسان دا لەلایەن فڕۆکەکانی ئیسرائیلەوە هێرشی کرایە سەر.




پۆلێنی زیانەکان



داڕمانی بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی نەوت

لە چەند هەفتەی سەرەتایی جەنگەکەدا لە مانگی ئادار بەرهەمهێنانی نەوتی خاوی ئێران بە گشتی لەسەر ئاستی 3.6 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێک دا بە جێگری مایەوە، ئەوەش بە پشتیوانی توانای کۆگای سەر وشکانی. بەڵام گەمارۆ دەریاییەکەی ئەمریکا کە لە 13ی نیسانەوە سەپێنرا، هەناردەی تووشی داتەپینێکی خێرا کرد. هەناردەی نەوتی خاو کە بە تەنگەی هورمزدا تێدەپەڕی، لە مانگی ئاداردا بەراورد بە مانگی شوبات 440 هەزار بەرمیل لە رۆژێک دا کەمیکرد و دابەزی بۆ 1.8 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێک دا. ئۆکسفۆرد ئیکۆنۆمیکس پێشبینی دەکات کە تەنیا گەمارۆ دەریاییەکە دەتوانێت 70%ی داهاتی هەناردەی ئێران کەم بکاتەوە. ئێران دەستیکردووە بە کەمکردنەوەی بەرهەمهێنان لەکاتێکدا کۆگاکانی سەر وشکانی خەریکە پڕ دەبن و بارکردنی کەشتییە نەوتییەکان بەبێ دەستگەیشتن بە کەشتیوانیی نێودەوڵەتی، ئەستەم دەبێت.

راپۆرتی بازاڕی نەوتیی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە (نیسانی 2026) هەڵسەنگاندنی کردووە کە گواستنەوەی نەوت لە رێگەی تەنگەی هورمزەوە هێشتا سنووردارە و سیناریۆی بنەڕەتی پێشبینی تەنیا دەستپێکردنەوەیەکی لەسەرخۆ لە مانگی ئایاری 2026 دەکات. رەسڵ هاردی، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ڤیتۆڵ، لە 21ی نیسان دا رایگەیاند کە پێشبینی دەکەن 1 ملیار بەرمیل نەوت بەهۆی جەنگەوە لەدەستبچێ و تاوەکو 21ـی نیسان، کەمبوونی 600 بۆ 700 ملیۆن بەرمیل نەوتی لە دوای جەنگەوە پشتڕاستکردەوە.

کەرتی پیشەسازی

هێرشەکان بۆ سەر دامەزراوەکانی پۆڵا لە پارێزگاکانی خوزستان و ئەسفەهان، مەزەندە دەکرێت 10 ملیۆن تۆن لە توانای بەرهەمهێنانی ساڵانەیان لەکارخستبێت (ئێران نیوز ئەپدەیت، ئایاری 2026). ئەوەش یەکسانە بە 25٪ تاوەکو 30٪ـی کۆی بەرهەمی پۆڵای ئێران کە 31.9 ملیۆن تۆنە لە ساڵێکدا. کۆمپانیای پۆڵای خوزستان و پۆڵای موبارەکە، دوو گەورەترین بەرهەمهێنەری ئێران، هەردووکیان پشتڕاستکراونەتەوە کە تووشی کەمبوونی بەرهەمهێنان و داخران بوونە. لە هەمووی گرنگتر ئەوەیە کە 49%ی پشکەکانی پۆڵای خوزستان خاوەندارێتییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ هۆڵدینگی (یاس) کە سەر بە دەزگای تەعاونی ئیسلامیی سوپای پاسدارانە. واتە ئەم هێرشانە بەتایبەتی بۆ زیانگەیاندن بە بنکەی ئابووریی سوپای پاسداران داڕێژرابوون (فۆروومی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، نیسانی 2026).

لێدانی کارگەکانی پۆڵا، پیشەسازییەکانی دیکەی تووشی کەمی کەرستەی خاو کردووە، وەک پیشەسازیی ئۆتۆمبێل بۆ نموونە. کەرتی بیناسازی وەستاوە و چاککردنەوەی ژێرخانی وزە کە خۆی بۆ گەڕاندنەوەی بەرهەمهێنان پێویستە، پێویستی بە پۆڵایەکە کە چیتر لە ناوخۆدا دەست ناکەوێت. وەزارەتی وزەی ئێران پشتڕاستیکردووەتەوە کە بە رێژەی 18% بەکارهێنانی کارەبای نیشتمانی کەمبووەتەوە. ئەمە نیشانەیەکی روونە لەسەر ئەوەی کەرتە پیشەسازییەکان کە 40%ی کارەبایان بەکاردەهێنا، بە شیوازێکی بەرچاو کارەکانیان کەم کردووەتەوە.

هەناردەی پترۆکیمیایی بە بڕی 13-17 ملیار دۆلار وەستاوە

توانای تیۆری بەرهەمهێنانی پترۆکیمیایی ئێران 96 ملیۆن تۆنە لە ساڵێکدا و توانای راستەقینەی 72 ملیۆن تۆنە کە لەسەر ئاستی ناوچەکەدا دووەمە لە دوای سعودیە. کەرتی پترۆکیمیایی ئێران داهاتی ساڵانەی لە نێوان 13 بۆ 17 ملیار دۆلار بوو بە نرخەکانی پێش جەنگ دەستەبەر دەکرد (فۆروومی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست). هێرشەکانی 4ی نیسان بۆ سەر هەشت کارگەی ناوچەی پیشەسازیی ماهشەهر، لەنێویاندا کۆمەڵگەی پترۆکیمیایی بەندەر ئیمام، بە کردەیی ئەم کەرتەیان راگرتووە. دوو یەکەی بەرهەمهێنانی کارەبا لە ماهشەهر هاوکات وێرانکراون کە بووە هۆی بڕانی کارەبای تەواوی ناوچەکە.

واڵت هارت، جێگری سەرۆکی توێژینەوەی جیهانیی لە کۆمپانیای S&P Global Energy ، لەوبارەیەوە دەڵێت، "نزیکەی 29 ملیۆن تۆن لە توانای بەرهەمهێنانی ئیسیلین لە کۆی گشتی 232 ملیۆنی تۆن لە جیهان دا راستەوخۆ دەکەوێتە ناوچەی جەنگەوە."

فڕۆکەوانی

چەندین فڕۆکەخانەی سەرەکی لە ئێران زیانی زۆریان بەرکەوتووە یان لەکارکەوتوون. ئێران رووبەڕووی وەستانی بەشێکی فڕۆکەوانیی بازرگانی بووەتەوە. ئەمەش ئابووریی گشتیی بچووکتر دەکاتەوە بەهۆی نەمانی گەشتە ئاسمانییەکان. زیانی بەرچاویش لە زنجیرەی دابینکردن دەدات. فۆروومی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست مەزەندەی کردووە کە فڕۆکەخانەکانی ناوچەکە کە ئێستا بوونەتە ناوچەی جەنگی پێش شەڕ نزیکەی 15%ی هاتووچۆی ئاسمانیی جیهانییان تێدا دەکرا، بەڵام ئێستا زیانی جیددیان بەرکەتووە و لەو نێوەندەدا زیانی فرۆکەخانەکانی ئێران لە هەر وڵاتێکی دیکە زیاترە.

کەرتی بانکی

مایەپووچبوونی بانکی ئایندە لە کانوونی یەکەمی 2025 پێش دەستپێکردنی جەنگ لاوازییە قووڵەکانی پێشووی کەرتی بانکی لە ئێران ئاشکراکرد. سیستەمی کرێدیتی بازرگانیی تایبەت، کە لەسەر بنەمای قەرزی بانکی بنیاتنراوە لە دوای جەنگ هەڵوەشاوەتەوە. دەسەڵاتی داد ئاماژەی بە دواکەوتنی گەڕاندنەوەی قەرزە بانکییەکان کردووە کە بووەتە هۆی ئەوەی بانکەکان بە تەواوی لەپێدانی قەرز بکشێنەوە. ئەمەش سەرمایەی پێویستی بۆ ناوەندە بازرگانییەکان نەهێشتووە.
کەناڵی دارایی سەرەکیی ئێران لە رێگەی دووبەیەوە کە بەهای ساڵانەی بە نزیکەی 16 بۆ 28 ملیار دۆلار لە مامەڵەی بازرگانی و دراو دا دەخەمڵێنرێت، دوای هێرشەکان بۆ سەر دووبەی، بە کردەیی پچڕاوە.

بازرگانی و داتای گومرگی

داتا تازە بڵاوکراوەکانی گومرگی ئێران (کە لە کۆتایی نیسانی 2026 بڵاوکرایەوە)، لاوازبوونی بازرگانیی دەرەکی ئێران لە یەکەم مانگی جەنگدا دەردەخەن. زیاتر لە 90%ی بازرگانیی ساڵانەی ئێران بە تەنگەی هورمزدا تێدەپەڕێت. گەمارۆی ئەمریکا لەگەڵ داخستنی تەنگەکە زۆرینەی هەرە زۆری داهاتی هەناردە و هاوردەی ئێرانی بڕیوە.

حکومەتی ئێران بە ئاشکرا رایدەگەیێنێت کە زنجیرەکانی دابینکردنی خۆراک کار دەکەن و 85%ی بەرهەمە کشتوکاڵییەکان لە ناوخۆدا بەرهەم دەهێنرێن (CNN، نیسانی 2026 (. بەڵام، راپۆرتی مەیدانی لە تارانەوە پێچەوانەی ئەوە دەڵێن. دانیشتووان دەڵێن کە نرخی مریشک، برنج، هێلکە و دەرمان سێ هێندە یان چوار هێندە زیاد بووە. ئامارە فەرمییەکانی هەڵاوسانی خۆراک پێشتر نیشانیانداوە کە بەرزبوونەوەی نرخی خۆراک 112%ی تێپەڕاندووە، لەکاتێکدا نرخی رۆنە بە تەنیا بە رێژەی زیاتر لە 200%.

کۆی زیانەکان


کۆی زیانەکانی ئێران

کۆی گشتیی زیانی ئابووریی خەمڵێنراو بۆ ئێران بەهۆی جەنگی 2026 ەوە، بەپێی خشتەی سەرەوە بە 284 ملیار دۆلار تاوەکو 456 ملیار دۆلار دەخەمڵێنرێت کە هاوتایە لەگەڵ نەمانی 60–96%ی کۆی بەرهەمی نێوخۆیی ئێران لە پێش جەنگ.

 

 


نەتەوە یەکگرتووەکان: ئەمساڵ 900 پەنابەر لە عێراقەوە گەڕاونەتەوە سووریا



کۆمیسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران بڵاویکردەوە، لە سەرەتای ئەمساڵەوە 900 پەنابەری سووریایی لە عێراقەوە گەڕاونەتەوە وڵاتەکەیان؛ دەشڵێت، پڕۆسەکە بەردەوامە.

 کۆمیسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران لە ئێکس بڵاویکردەوە، "زیاتر لە 900 پەنابەری سووری لە سەرەتای ساڵی 2026ەوە بڕیاریانداوە لە عێراقەوە بگەڕێنەوە سووریا، تاوەکو ژیانیان لە وڵاتی دایکیاندا بنیات بنێنەوە".

نەتەوە یەکگرتووەکان دەشڵێت، "هەر کەسێک ئارەزووی گەڕانەوە بکات، راوێژی تایبەتی پێ دەدرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی کە هەڵبژاردنەکەی خۆبەخشانەیە." ئاماژەی بەوەش کرد، پڕۆسەی گەڕانەوەکە بەردەوامە.

بە گوێرەی ئاژانسەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان، پار شەش هەزار و 100 پەنابەری سووریایی لە عێراقەوە گەڕانەوە وڵاتەکەیان.

ساڵی 2011، ناڕەزایەتی هاووڵاتییانی سووریا دژی نەبوونی خزمەتگوزاری و چەند پرسێکی دیکەی پەیوەست بە بەڕێوەبردنی وڵاتەکەیان خۆپێشاندانیان کرد. دواتر خۆپێشاندانەکان بوونە هۆی دروستبوونی شەڕی ناوخۆ.

کانوونی یەکەمی 2024، گرووپە چەکدارە ئۆپۆزیسیۆنەکانی ئەو کاتی سووریا حکومەتی وڵاتەکەیان رووخاند و حکومەتێکی نوێیان دامەزراند.

بەگوێرەی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە دوای ساڵی 2011ەوە، نزیکەی شەش ملیۆن هاووڵاتیی سووریایی وڵاتەکەیان جێهێشت و نزیکەی حەوت ملیۆنی دیکەش ئاوارە بوون. لە دوای رووخانی ئەسەدەوە، نزیکەی 1.6 ملیۆن هاووڵاتیی سووریایی گەڕاونەتەوە وڵاتەکەیان.

 

ترەمپ: رەنگە پێش گەشتەکەم بۆ چین لەگەڵ ئێران رێککەوتنی کۆتایی بکەین



سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، واشنتن و تاران زۆر لە رێککەوتنی کۆتایی بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ نزیکبوونەتەوە؛ هۆشداریشی دا کە ئەگەر ئێرانییەکان رەزامەند نەبن، "بۆردوومانیان دەکەین."

رۆژی چوارشەممە، 6ی ئایاری 2026، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە لێدوانێکدا بۆ کەناڵی پی بی ئێسی وڵاتەکەی گەشبینیی خۆی نیشاندا کە رەنگە پێش گەشتەکەی هەفتەی داهاتووی بۆ چین، رێککەوتنەکە واژۆ بکرێت. ترەمپ گوتی: "پێموایە دەرفەتێکی زۆر باشمان هەیە بۆ رێککەوتن. ئەگەر نەیکەین، دەگەڕێینەوە سەر رێگە کۆنەکەمان و هەموو شتێکیان بۆردوومان دەکەین."

یۆرانیۆم بۆ ئەمریکا و داخستنی دامەزراوەکانی ژێر زەوی

سەرۆکی ئەمریکا وردەکاریی رێککەوتنە چاوەڕوانکراوەکەی ئاشکرا کرد و دەڵێت، یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران رەوانەی ئەمریکا دەکرێت و تاران بەڵێنی داوە دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ژێرزەوی بۆ ماوەیەکی درێژ بەکارنەهێنێت. ترەمپ ئاماژەی بەوەش کرد، "ئێمە زۆر نزیکین. ئەگەر رێکبکەون هەمو شتێک کۆتایی دێت."

سەبارەت بە رۆڵی چین و بانکەکانی ئەو وڵاتە لە کڕینی نەوتی ئێران، ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد، ئەگەر رێککەوتنەکە بکرێت، سزاکان سوک دەکەن و ئیدی پێویست بە سزادانی بانکەکانی چین ناکات. گوتیشی: "رەنگە پێش گەشتەکەم بۆ چین رێککەوتنەکە تەواو بێت، ئەوە دۆخێکی نمونەیی دەبێت."

دۆناڵد ترەمپ دڵنیایی دایە هاووڵاتییانی وڵاتەکەی کە دوای جەنگ نرخی بەنزین بەشێوەیەکی خێرا دێتە خوارەوە؛ گوتیشی: "ئێستا هەزار کەشتیی بارکراو بە نەوت چاوەڕێن و ناتوانن بۆ هیچ شوێنێک بڕۆن، کاتێک رێگەکە دەکرێتەوە، 'راپەڕینێکی نەوت' دروست دەبێت." سەرۆکی ئەمریکا گاڵتەی بەو پێشبینییانە کرد کە دەیانگوت نەوت دەگاتە 300 بۆ 350 دۆلار و گوتی: "هەمووان هەڵە بون، تەنیا من راست بوم کە نرخەکە لە دەوروبەری 100 دۆلار مایەوە."

رۆژی 28ی شوباتی 2026، ئەمریکا و ئیسرائیل هێرشیانکردە سەر ئێران و ئەویش بە مووشەک و درۆن و هێرش بۆ سەر وڵاتانی دراوسێ.

لە دووەم رۆژی جەنگەکەوە، ئێران تەنگەی هورمزی داخستووە و لەو کاتەوە تەنیا رۆژێک کردوویەتییەوە. بەرپرسانی تاران دەڵێن، تێپەڕین بە رێرەوەکەدا یان بۆ هەموو وڵاتان دەبێت یان بۆ کەس، ئەمەش وەک وەڵامێک بۆ ئەو گەمارۆیەی مانگی رابردوو ئەمریکا خستییە سەر بەندەرەکانی ئێران.

رۆژی دەستپێکی جەنگەکە بەرمیلێک نەوت بە 72 دۆلاری ئەمریکی بوو بەڵام ئێستا بە نزیکەی 100 دۆلارە.


adv/https://www.facebook.com/QaiwanGroup|https://i.postimg.cc/Nfy5msCp/Kurd-Plate-Qg-12-4.gif