KURDPLAT

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا جارێکی دیکە بازاڕەکانی جیهانی هەژاندەوە کاتێک هیوای گەیشتن بە ئاشتییەکی خێرای لەناوبرد. ئەم لێدوانانە بوونە هۆی بازدانی بەرچاوی نرخی نەوت، لە کاتێکدا وڵاتانی ناوچەکە پەنا بۆ رێگەی نائاسایی دەبەن بۆ رزگارکردنی ئابوورییەکانیان.

دوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ دووپاتی کردەوە، هێزەکانی ئەمریکا بۆ ماوەی دوو بۆ سێ هەفتەی دیکە بەردەوام دەبن لە لێدانی ئێران و ئەو وڵاتە دەگەڕێننەوە بۆ "سەردەمی بەردین،" نرخی وزە بە شێوەیەکی خێرا هەڵکشایەوە. نەوتی تێکساس 11.4٪ بازدانی تۆمار کرد و گەیشتە 111.54 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک. نەوتی برێنت 7.8٪ بەرزبووەوە و گەیشتە 109.03 دۆلار.

ئەم پێشهاتە وایکرد بۆرسەکانی ئاسیا بە دابەزینێکی گەورە دابخرێن، هەرچەندە بۆرسەکانی ئەورووپا و ئەمریکا توانییان بەشێک لە زیانەکانیان پێش پشووی کۆتایی هەفتە قەرەبوو بکەنەوە.

سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، وەک تۆڵەیەک بۆ لێدانی دوو گەورەترین کارگەی پۆڵای وڵاتەکەی لە لایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە، شەپۆلێکی نوێی هێرشی کردووەتە سەر ئامانجە پیشەسازییەکان لە ناوچەکە.

لە ئیمارات هێرش کرایەسەر کارگەی پۆڵای ئەمریکی لە ئەبوزەبی. لە بەحرێن کارگەی ئەلەمنیۆمی ئەمریکی کرایە ئامانج. لە ئیسرائیل چەند کارگەیەکی چەک بۆردوومان کران.

کۆبوونەوەی 40 وڵات بە سەرکردایەتیی بەریتانیا رۆژی پێنجشەممە لە لەندەن کۆتایی هات، کە تێیدا داوای کردنەوەی "دەستبەجێ و بێ مەرجی" تەنگەی هورمز کرا، بەڵام هیچ پێشکەوتنێکی کردەیی بەدی نەهات.

سکرتێری گشتیی ئەنجوومەنی هاریکاریی کەنداو (GCC) داوای لە ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد، کە مۆڵەتی بەکارهێنانی "هێز" بدات بۆ پاراستنی تەنگەی هورمز لە هێرشەکانی ئێران.

لەلایەکی دیکەوە، تاران رایگەیاند، خەریکی داڕشتنی پڕۆتۆکۆڵێکی سەردەمی ئاشتییە لەگەڵ عومان بۆ بەڕێوەبردنی تەنگەکە دوای کۆتاییهێنان بە جەنگ.

وەزارەتی نەوتی عێراق رایگەیاند، بەهۆی داخرانی تەنگەی هورمز، دەستیان کردووە بە هەناردەکردنی نەوتی خاو لەرێگەی تانکەری وشکانییەوە بە ناو خاکی سووریادا. عێراق کە 90٪ـی داهاتی پشت بە نەوت دەبەستێت، زیانی گەورەی بەرکەوتووە؛ ئامارەکان نیشانی دەدەن، داهاتی نەوتی عێراق لە مانگی ئاداردا 70٪ بەراورد بە مانگی شوبات کەمی کردووە. دیمەشق بەڵێنی داوە "تێپەڕبوونی سەلامەت" بۆ نەوتی عێراق دابین بکات.

لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، حکومەتی پاکستان بە شێوەیەکی کتوپڕ نرخی بەنزینی 42.7٪ و گازوایلی 54.9٪ بەرزکردەوە. لە بەنگلادیش نرخی گازی ماڵان و ئۆتۆمبێلی 29٪ گران بوون. فلیپین رایگەیاند، لەگەڵ تاران گەیشتووەتە رێککەوتن بۆ ئەوەی "تێپەڕبوونی سەلامەت" بۆ کەشتییە نەوتهەڵگرەکانی فلیپین لە تەنگەی هورمز دابین بکرێت، ئەوەش دوای راگەیاندنی باری نائاسایی وزە لەو وڵاتە.

لە پاریس بانکە زەبەلاحەکانی وەک (Citigroup) و (Goldman Sachs) رێکارە ئەمنییەکانیان تووند کردووە و داوایان لە کارمەندەکانیان کردووە لە ماڵەوە کار بکەن، ئەوەش دوای پووچەڵکردنەوەی هێرشێکی بۆمبڕێژکراو بۆ سەر بانکێکی ئەمریکی.

هەریەکە لە چیک و رۆمانیا باجی سەر گازوایلیان کەمکردەوە تاوەکو باری سەر شانی هاووڵاتیانیان سووک بکەن.

محەممەد جەواد زەریف، وەزیری پێشووتری دەرەوەی ئێران هۆکاری شکستهێنانی دانوستاندنەکانی ئەم دواییەی ئیسلامئاباد بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، دەخاتە ئەستۆی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دەڵێت واشنتن دەیویست مەرجەکانی خۆی "بەسەر تاراندا بسەپێنێت".

زەریف کە لە دانوستاندنە ئەتۆمییەکانی ساڵی 2015ـدا سەرۆکایەتیی شاندی وڵاتەکەی دەکرد، رۆژی یەکشەممە، 12ـی نیسانی 2026، لە پۆستێکی تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکسدا نووسیویەتی: "هیچ دانوستاندنێک، لەگەڵ ئێران سەرکەوتوو نابێت ئەگەر لەسەر بنەمای 'مەرجەکانی ئێمە/مەرجەکانی ئێوە' بێت."

زەریف کە یەکێک بوو لە ئەندازیارانی رێککەوتنە ئەتۆمییەکەی نێوان ئێران و وڵاتانی زلهێزی جیهان (کە دواتر لە ساڵی 2018 دۆناڵد ترەمپ لێی کشایەوە)، لە پەیامەکەیدا بۆ ئەمریکا دەڵێت: "دەبێت ئەمریکا فێر بێت: ناتوانیت مەرج بەسەر ئێراندا بسەپێنیت. هێشتا کات ماوە بۆ فێربوون. هێشتا."

رۆژی شەممە، بەرپرسە باڵاکانی ئەمریکا و ئێران لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان کۆبوونەوە بۆ تاوتوێکردنی ئاشتی، لە کاتێکدا ئاگربەستێکی ناسکی دوو هەفتەیی لە ئارادایە.

دوای شکستهێنانی گفتوگۆکان، ماڵپەڕی هەواڵیی ئەکسیۆسی ئەمریکی لە زاری سەرچاوەیەکی بێناوی ئاگادار لە دانوستانەکان بڵاویکردەوە کە بەشێک لە ناکۆکییەکان بریتی بوون لە "داواکاریی ئێران بۆ کۆنترۆڵکردنی تەنگەی هورمز و رەتکردنەوەی دەستبەرداربوون لە یەدەگی یۆرانیۆمە پیتێندراوەکەی."

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا کە سەرۆکایەتیی شاندی وڵاتەکەی دەکرد، رۆژی یەکشەممە لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەڤانیدا رایگەیاند، دانوستاندنەکان نزیکەی 21 کاژێریان خایاندووە و ئێران "بڕیاریدا مەرجەکانمان قبووڵ نەکات."

لەلایەکی دیکەوە، ئیسماعیل بەقایی، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئاماژەی بەوە کرد کە هەردوولا لەسەر هەندێک خاڵ رێککەوتوون، بەڵام "ناکۆکی لەسەر دوو بۆ سێ پرسی گرنگ مایەوە."

جەنگی نێوان ئێران لە لایەک و ئەمریکا و ئیسرائیل لە لایەکی دیکە، لە 28ی شوباتی رابردووەوە دەستیپێکرد، کاتێک لە هێرشێکدا ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی، رێبەری باڵای کۆماری ئیسلامی کوژرا و بەخێرایی ململانێیەکی بەرفراوان تەواوی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستی گرتەوە.

تاوەکو ئێستا روون نییە ئایا هەردوولا دەست بە پەیوەندییەکانیان دەکەنەوە یان نا، وە هەروەها چارەنووسی ئاگربەستەکەش دوای شکستهێنانی دانوستانەکان نادیارە.

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران رایگەیاند، لە دانوستاندنەکانی ئیسلامئاباد، ئەمریکا نەیتوانیوە متمانە بۆ تاران دروست بکات، ئێستا نۆرەی واشنتنە بڕیار بدات کە ئایا دەتوانێت ئەو متمانەیە دروستبکاتەوە یان نا.

محەممەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس دوای کۆتاییهاتنی دانوستاندنەکان نووسیویەتی: "پێش دەستپێکردنی گفتوگۆکان جەختمان کردبووەوە کە ئێمە خاوەن نییەتێکی باش و ئیرادەی پێویستین، بەڵام بەهۆی ئەزموونی دوو جەنگی رابردوو، هیچ متمانەیەکمان بە لایەنی بەرامبەر نییە."

قالیباف ئاماژەی بەوە کردووە کە شاندی ئێرانی بە ناوی میناب 168 ، کۆمەڵێک دەستپێشخەریی نوێیان خستە روو، بەڵام لایەنی بەرامبەر لەم خولەی دانوستانەکاندا نەیتوانیوە متمانە بۆ شاندی ئێرانی دروست بکەن.

دوای نزیکەی 40 رۆژ جەنگ، رۆژی هەشتی نیسان ئەمریکا و ئێران بە نێوبژیوانی پاکستان لەسەر ئاگربەستێکی دوو هەفتەیی رێککەوتن و بڕیاریاندا لە ئیسلامئابادی پاکستان دانوستاندن بکەن. هەردوو دوێنێ بۆ ماوەی 21 کاژێر کۆبوونەوە و گفتوگۆیان هەبوو، بەڵام نەگەیشتنە رێککەوتن.

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران دەڵێت ئەمریکا لە لۆژیک و بنەماکانی تاران تێگەیشتووە. گوتیشی، ئەوان "دیپلۆماسیی بەهێز" شانبەشانی خەباتی سەربازی بە رێگەیەک دەزانن بۆ بەدەستهێنانی مافەکانی گەلی ئێران و دەستبەرداری "دەستکەوتەکان"ی 40 رۆژەی بەرگری ئێران نابن.

لە کۆتایی پەیامەکەیدا، قالیباف سوپاسی هەوڵەکانی پاکستانی کرد بۆ ئاسانکاریی پرۆسەی دانوستاندنەکان و دەستخۆشی لە شاندی ئێرانی کرد کە بۆ ماوەی 21 کاژێر لە گفتوگۆی چڕدا بوون.

لەدوای یەکلابونەوەی پۆستی سەرۆککۆمار بۆ بەربژێری یەکێتی نیشتمانی و جوڵەکانی هێزە عێراقیەکان بۆ پێکهێنانی حکومەتی عێراقی، یەکێك لە پرسەکان باسی لێوە دەکرێت پرسی پارێزگاری کەرکوکە و بەرەی تورکمانی چاوی لەسەریەتی.

جوڵەکانی بافڵ تاڵەبانی بە ئاراستەی بەرەی تورکمانی لە عێراقدا پرسی یەکلاکردنەوەی پارێزگاری کەرکوکی بۆ تورکمان گەرموو گوڕ کردوە و باس لەوە دەکرێت کە یەکێتی پارێزگاری کەرکووك دەداتە بەرەی تورکمانی.

یەکێتی مەبەستیەتی کە ئەمە بکاتە هەنگاوێك بە ئاراستەی بەهێزکردنی پەیوەندیەکانی لەگەڵ تورکیا، ئەوە وێڕای ئەوەی لە کاتی وەرگرتنی پۆستی پارێزگاری کەرکوكدا ناڕەزایی دروستبوو سەبارەت بە و پشکە زۆرەی بەر عەرەب و تورکمان کەوتن لە شاری کەرکووك لە بەرامبەر یەکلاکردنەوەی پۆستی پارێزگاری کەرکوك بۆ رێبوار تەها.

لە ئەگەری وەرگرتنی پۆستی پارێزگاری کەرکوك و تەسلیمکردنی بە بەرەی تورکمانی بە ڕەزامەندی بەرەی محمد حەلبوسی، کورد وەك شارێکی کوردستانی زیانی گەورەی بەردەکەوێت چونکە بۆ داهاتوو دەبێتە عورفێکی دووبارە بوەوە کە تورکمان و عەرەبیش پارێزگار بە پشکی خۆیان بزانن و چاویان لەسەریبێت وەك کورد خۆیان بە زۆرینە بزانن لە کاتێکدا وێڕای ئەوەی ئەو شارە کوردستانیە زۆرینەی کوردن، لە دوای رووخانی حکومەتی بەعسەوە پارێزگارەکەی کورد بوە جگە لەو ماوەیەی کە حکومەتی عێراقی هێرشی کردە سەر کەرکوك و ناوچە کوردستانیەکان.

بە پێی زانیاریەکان یەکێتی نیشتمانی پۆستی پارێزگاری کردۆتە یەك پاکێج لە پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەتی عێراق و یەکلاکردنەوەی پۆستە باڵاکان، بە وەرگرتنەوەی پارێزگاری کەرکوك لە ڕێبوار تەها بۆ بەرەی تورکمانی کورد پارێزگاری شارێکی گرنگ لەدەست دەدات

وێنە پێشوازی بافڵ تاڵەبانیە لە محەمەد سەمعان ئاغا، سەرۆکی بەرەی تورکمانی عیراقی

ئارەزووی ژیانێکی شاهانە دەکەیت لەناو شاری سلێمانی؟ 

پڕۆژەی مایۆرکا سیتی کارئاسانی تەواوت بۆ دەکات. چیتر پێویست ناکات خەمی فرۆشتنی باخەکەت بێت، ئێمە باخەکەت لێ وەردەگرین و بەرامبەر کلیلی خانوو یان شوقەیەک لە مایۆرکا سیتی پێ دەدەین. باشترین کوالێتی و گونجاوترین مامەڵە لای ئێمە دەستەبەرە.

مایۆرکا سیتی، جوانییەک لە دڵی سروشتدا.

ناونیشانی ئۆفیسی فرۆشتن:

 سلێمانی، بەرامبەر دەرگای پارکی ھەواری شار، ئۆفیسی سەرەکیی ئێم جەی ھۆڵدینگ.

د.بێستون محمد

-

لە پشت پەردەی هەواڵەکانی گرانبونی سوتەمەنی، ڕاستییەکی ترسناکتر و قوڵتر هەیە کە ململانێکانی نێوان ئێران و ئەمریکا لە گەروی هورمزدا دەیکەنە هەڕەشەیەکی ترسناک بۆ سەر مرۆڤایەتی؛ ئەویش ئەوەیە کە نەوت تەنها سەرچاوەیەک نییە بۆ سوتاندن، بەڵکو "بناغەی شاراوە"ی هەمو ئەو کاڵایانەیە کە جیهانی مۆدێرنیان لەسەر وەستاوە.

شیکارییەکان بۆ پێکهاتەی سەرەکی نەوت) دەری دەخات کە تەنها ٢٠٪ی نەوتی جیهان کە بۆ پترۆکیمیاوییەکان بەکاردێن، هۆکارن بۆ بەردەوامیی ژیان لە کەرتی تەندروستی، کشتوکاڵ و پیشەسازیدا.

داخستنی ئەم گەروە، کە یەک لەسەر پێنجی نەوتی جیهانی پێدا تێدەپەڕێت، تەنها هۆکاری کوژاندنەوەی بزوێنەرەکان نییە، بەڵکو وەک بڕینی خوێنی کارگەکانی پلاستیک، دەرمان و جلوبەرگە، کە تێیدا پڕۆسە کیمیاییە ئاڵۆزەکانی وەک "هابەر-بۆش" (Haber-Bosch - پڕۆسەی دروستکردنی ئەمۆنیا لە گاز بۆ پەین) پەکدەخات؛ ئەم پڕۆسەیە بەبێ ئەو هایدرۆجینەی لە گازی سروشتی وەردەگیرێت، ناتوانێت پەینی نایترۆجینی بۆ ملیاران هێکتار زەوی دابین بکات، ئەمەش واتا هەر گرژییەک لەم ناوچەیەدا ڕاستەوخۆ هەڕەشەیە بۆ سەر ئاسایشی خۆراکی جیهانی.

لە ڕەهەندێکی ترەوە کە ڕەنگە بۆ زۆرێک لە خوێنەران جێگای سەرسوڕمان بێت، کە هایدرۆکاربۆنەکان سەرچاوەی گەشەکردنی جۆرێک لە وزەن کە جیهان وەکو جێگرەوەی خودی هایدرۆکاربۆنەکان دەیبینێت، ئەویش بریتییە لە "وزەی سەوز"، لە کاتێکدا جیهان هەوڵ بۆ ڕزگاربون لە سوتەمەنی فۆسیڵی دەدات، بەڵام تەنانەت تەکنەلۆژیا پاکەکانی وەک پانێڵی سۆلار، تۆرباینی با و ئۆتۆمبێلە کارەباییەکان (EVs)، بە تەواوی وابەستەی ئەو پلاستیک و پۆلیمەرە دەستکردانەن کە لە نەوت و گاز بەرهەم دێن.

کەواتە گەروی هورمز تەنها وەک ڕێڕەوێکی سوتەمەنی نییە، بەڵکو وەک جومگەیەکی جیۆپۆلۆتیکی وایە کە کلیلی پیشەسازی دەرمان (لە دەرزی و کیسەی خوێنەوە تا ئامێرەکانی تیشک و دەرمان و هتد..)، کەرتی کشتوکاڵ و تەنانەت گواستنەوەی وزەی سەوزیشی لەدەستدایە.

لێرەوە تێدەگەین کە ململانێی ئێران و ئەمریکا تەنها کێبڕکێیەک نییە لەسەر هەژمونی سیاسی، بەڵکو یارییەکە بەو "کەرەستە خاوە سەرەتاییانەی" کە بەبێ ئەوان ژیانی مۆدێرن دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پێش پیشەسازی، و ئەمەش وا دەکات هەر تێکچونێکی ئەمنی لەم گەروەدا، زۆر زیاتر لە نرخی بەنزین، کاریگەری لەسەر نرخی هەمو شتێک هەبێت؛ لە نانەوە تا دەگاتە نوێترین مۆبایل و دەرمانی نەخۆشخانەکان.