KURDPLAT

کۆشکی سپی هۆشداریی تووند دەداتە کۆماری ئیسلامیی ئێران و رایدەگەیێنێت، بۆ تاران "کارێکی ژیرانە دەبێت" ئەگەر لەگەڵ واشنتن بگاتە رێککەوتن. هاوکات دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا جارێکی دیکە ئاماژەی بە ئەگەری دەستپێکردنی هێرشی سەربازی بۆ سەر ئەو وڵاتە کرد.

کارۆلین لیڤیت، گوتەبێژی کۆشکی سپی بە رۆژنامەڤانانی راگەیاند: "بۆ ئێران زۆر ژیرانە دەبێت رێککەوتن لەگەڵ سەرۆک ترەمپ و ئیدارەکەی واژۆ بکات."

هاوکات دۆناڵد ترەمپ لە هەژماری خۆی لە ترووس سۆشیاڵ جارێکی دیکە ئاماژەی بەوە کردووە، ئەگەر تاران نەیەتە سەر مێزی گفتوگۆ، بژارەی سەربازی لە ئارادایە.

ترەمپ لە پەیامێکدا هۆشداریی دایە بەریتانیا سەبارەت بە دەستبەرداربوون لە سەروەریی دوورگەکانی (چاگۆس) لە ئۆقیانووسی هیند و گوتی، بنکەی ئاسمانیی (دیێگۆ گارسیا) لەو ناوچەیەدا پێویستە "بۆ لەناوبردنی هەر هێرشێکی ئەگەری لەلایەن رژێمێکی ناجێگیر و مەترسیدارەوە [ئێران]، ئەگەر نەیەنە ژێر باری رێککەوتن."

ئەم لێدوانەی تڕەمپ دوای ئەوە دێت کە حکومەتی بەریتانیا رێککەوتووە لەسەر گێڕانەوەی دوورگەکانی "چاگۆس" بۆ مۆریس، بەو مەرجەی بنکە سەربازییە هاوبەشەکەی ئەمریکا و بەریتانیا لە "دیێگۆ گارسیا" بۆ ماوەی سەدەیەک بە کرێ لای بەریتانیا بمێنێتەوە.

هاوکات میدیاکانی ئەمریکا رایدەگەیێنن، سوپای ئەمریکا ئامادەکارییەکانی تەواو کردووە و ئەگەری هەیە لە کۆتایی ئەم هەفتەیەدا هێرشەکان دەستپێبکەن، هەرچەندە ترەمپ هێشتا بڕیاری کۆتایی نەداوە.

رۆژنامەی (وۆڵ ستریت جۆرناڵ) لە زاری بەرپرسانی ئەمریکاوە ئاشکرای کردووە، ترەمپ چەندین بژاردەی سەربازیی خراوەتە بەردەست کە ئامانجیان "گەیاندنی زۆرترین زیانە"، لەوانەش کوشتنی ژمارەیەکی زۆر لە سەرکردە سیاسی و سەربازییەکانی ئێران بە ئامانجی رووخاندنی حکومەت.

هەڵوێستی تاران: شەڕمان ناوێت

لە بەرامبەردا، مەسعوود پزیشکیان، سەرۆککۆماری ئێران رایگەیاند: "ئێمە شەڕمان ناوێت، بەڵام ئەگەر بیانەوێت ئیرادەی خۆیانمان بەسەردا بسەپێنن و سووکایەتیمان پێ بکەن، ئایا دەبێت قبووڵی بکەین؟"

عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێرانیش رایگەیاند، تاران سەرقاڵی داڕشتنی "چوارچێوەیەک گشتگیرە" بۆ گفتوگۆکانی داهاتوو لەگەڵ واشنتن. عێراقچی ئاماژەی بەوە کرد لەگەڵ ئەمریکا لەسەر "بنەما سەرەکییەکان" گەیشتوونەتە جۆرە لێکتێگەیشتنێک، بەڵام جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت "ئێران هێشتا دانی بە هێڵە سوورەکانی واشنتندا نەناوە."

کریس رایت، وەزیری وزەی ئەمریکا لە پاریس رایگەیاند، واشنتن رێگری لە ئێران دەکات ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی "بە هەر رێگەیەک بێت". ئەمە لە کاتێکدایە تاران هاوئاهەنگییەکانی لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم کەمکردووەتەوە و رێگریی لە پشکنەرەکان کردووە سەردانی ئەو شوێنانە بکەن، کە لە مانگی حوزەیرانی رابردوو لەلایەن ئیسرائیل و ئەمریکاوە بۆردوومان کران.

لەکاتێکدا هەوڵە دیپلۆماسییەکان بەردەوامن، سوپای ئەمریکا فڕۆکەهەڵگری (USS Abraham Lincoln)ی لە دووریی 700 کیلۆمەتر لە کەناراوەکانی ئێران جێگیر کردووە و فڕۆکەهەڵگرێکی دیکەش بەرەو ناوچەکە بەڕێوەیە.

لە بەرامبەردا، سوپای پاسدارانی ئێران مانۆڕێکی سەربازیی بەرفراوانی لە گەرووی هورمز دەستپێکردووە و هەڕەشەی داخستنی ئەو رێڕەوە ئاوییە ستراتیژییەی جیهان دەکات کە بەشێکی زۆری نەوت و گازی جیهانی پێدا تێپەڕ دەبێت.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، هۆشدارییەکی تووند دەداتە لایەنە سیاسییەکانی عێراق و رایدەگەیێنێت، "هەڵبژاردنەوەی نووری مالیکی وەک سەرۆکوەزیرانی داهاتووی عێراق، حکومەتی ئەمریکا ناچار دەکات بە تەواوەتی پێداچوونەوە بە پەیوەندییەکانی نێوان واشنتن و بەغدا بکات.

لێکەوتی خراپ بۆ گەلی عێراق

گوتەبێژێکی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، ئاماژەی بەوە کرد کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بە روونی لەو بارەیەوە هەڵوێستی خۆی دەربڕیوە و پێی وایە هەڵبژاردنی مالیکی "لێکەوتەی خراپی بۆ گەلی عێراق دەبێت." واشنتن جەخت دەکاتەوە کە بە دوای ئەو هاوبەشانەدا دەگەڕێت کە هاوڕان لەگەڵ ئامانجە ستراتیژییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا.

کارە لەپێشینەکانی ئەمریکا لە عێراق

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لیستێکی لەو ئامانجانە خستەڕوو کە لەم قۆناخەدا بۆیان گرنگە و گەڕانەوەی مالیکی وەک هەڕەشەیەک بۆ سەر ئەو ئامانجانە دەبینن، کە بریتین لە:

- کۆتاییهێنان بە هەژموونی ئەو میلیشیایانەی کە لەلایەن ئێرانەوە پشتگیری دەکرێن لەنێو سیاسەتی عێراق دا.

- نەهێشتنی هەڕەشەی ئەو گرووپانە بۆ سەر ئەمریکا، عێراق و ناوچەکە دروستی دەکەن.

- کەمکردنەوەی کاریگەری و هەژموونی ئێران لە عێراق.

- پێشخستنی پەیوەندییەکی بازرگانیی بەهێز لە نێوان عێراق و ئەمریکا و هاوبەشە هەرێمییەکان.

وەڵامێک بۆ مشتومڕی "ڤیتۆ"

ئەم هەڵوێستە فەرمییەی وەزارەتی دەرەوە دوای ئەوە دێت کە هەینیی رابردوو 13ی شوبات،  "ئایا هێشتا مافی ڤیتۆت هەیە بەرامبەر گەڕانەوەی مالیکی؟". ترەمپ لە وەڵامدا گوتبووی: "هەندێک بیرۆکەمان هەیە و دەبینین چی روودەدات."

ئەم لێدوانە ناروونەی ترەمپ بووە هۆی لێکدانەوەی جیاواز لەلایەن سەرکردە سیاسییەکانی عێراقەوە، بەڵام وەڵامە نوێیەکەی وەزارەتی دەرەوە بۆ رووداو پەیامەکە روون دەکاتەوە و ئاماژەیەکی بەهێزە بۆ ئەوەی کە گەڕانەوەی مالیکی هێڵی سوورە و دەبێتە هۆی گۆڕانی ریشەیی لە مامەڵەی واشنتن لەگەڵ عێراق.

شتێکی چاوەڕوانکراو بوو کە جیاوازی شاسواری پێش زیندان و دوای زیندان ئەرز و ئاسمانبێت و ئەوەش هۆکاری زۆرە و هەویرێکە ئاو زۆر دەکێشیت بەڵام لێدوان و قسەکانی شاسوار عبدلواحید زۆر نابەرپرسانە و پۆپۆلیستانەترن لەهەر هێز و کەسێکیتری پێش خۆی، ئێمە تەجروبەی بەشداری گۆڕانمان هەیە لە حکومەتی هەرێم، بە هەمان پاساوەکانی ئێستای شاسوار عبدلواحید، بەڕەچاوکردنی دۆخی جیاوازەوە هێشتا داخوازی و بانگەشەکانی گۆڕان بۆ بەشداری لە کابینەی حکومەت فراوانتر و گەورەتر بوون و گۆڕانیش بەهێزتربوو، خاڵی جیاوازیان ئەوەیە گۆڕان بەشداری کابینەی حکومەتی کرد بەو بەڵێن و چاکسازیانەی کە بانگەشەی بۆ کرد و ئاوا دەرچوو، ئیدی نەهات بە هەموو ئەوانیتر بڵێ ئەگەر ئێوە لەگەڵمان نەیەنە نێو کابینەی حکومەت و کۆبونەوەکانەوە کەواتە هەموتان پیاوی دەسەڵاتن.

لە کاتێكدا شاسوار عبدلواحید بۆ خۆی وایکردوە بە کۆبونەوەکانی تێکبشکێت، ئەگەرنا لە دنیای سیاسەت و ئۆپۆزسیۆن بونیشدا هەموو بژاردە سیاسیەکان کراوە و ئاسایین و دەکرێت لە قۆناغێکەوە بۆ قۆناغێکیتر بگۆڕێن لە ژێر کاریگەری قۆناغ و هاوکێشە گۆڕاوەکاندا، بەڵام کاتێك تۆ لە هەشت ساڵی کاری سیاسیدا کۆنەبونەوە لەگەڵ پارتی و یەکێتی دەکەیتە دەستکەوت و خاڵی بەهێزی خۆت! لە چەندین لێدواندا بەیەکێتی و پارتی دەڵێیت هەرچیان وتوە درۆدەکەن و بۆ داهاتووش درۆدەکەن! پێیان دەڵێی ئێمە نەهاتوین ببینە شەریکی دەسەڵات و هاوتوین دەسەڵات بگۆڕین! بە خەڵك دەڵێی لەبەردەرکی سەرا هەڵیان دەواسین! لە میدیاکەتەوە دەیان ڕاپۆرت ئەکەی لەسەر ئەو حیزبانەی کۆبونەوەتەوە لەگەڵ پارتی و یەکێتی و دنیایەك تانەیان دەخەیتە پاڵ! دێیت و دەڵێیت پارتی و یەکێتی دوو ڕووی یەك دراون و دروشمی بانگەشەکەشت دەکەیت بەوەی ئەمجارەش درۆدەکەن! ڕوو دەکەیتە خەڵك و بە لوتبەرزیەکەوە دەڵێیت پارتی و یەکێتی هەرچیان وت ڕاسناکەن و باوەڕیان پێ مەکەن! ئێستا ئەتەوێ بە خەڵك بڵێی چی؟ تۆ ئەم میللەتە بەچی دەزانی وا دەتەوێ بە چوار قسەی خۆت ئاسا باوەر بکەن بەو قسانەی کە هەر خۆت پێشتر کردووتن و ئێستا پێچەوانەکەیان دەکەیت؟ تۆ خۆت بویت بە بەشێك لەدەسەڵات کەچی دێت و بەوانیتر دەڵێیت ئەوەی نەیەتە نێو ئەم کۆبونەوانەی ئێمەوە سەر بەدەسەڵاتە؟ هەر بەراست کام کۆبونەوانە! ناشێ تۆ لە زیندان باوەریان پێ کردبی کە یەکێتی ئۆپۆزسیۆنە! وا تۆش ئێستا ئەتەوێ باوەر بە خەڵك بهێنی کە ئەم رێگایەی تۆ ئێستا گرتووتە رێگای ئۆپۆزسیۆن بوونە، خۆ گەر ئەمە رێگا ڕاستەکەبێت ئەوا شنیار ئەنوەر و هەندێکیتریش پێش تۆ دۆزیانەوە و گرتیانەبەر، هەرچەند ئەو نەهات بڵێ هەرکەس وەك من نەبێتە یەکێتی ئەوا سەر بەدەسەڵاتە، ئەو وتی من بۆم دەرکەوت بەهێزکردنی یەکێتی چارەسەرەکەیە، ئێ لانی کەم کە رێگاکەی ئەوت گرتۆتە بەر وەك ئەو بڵێ، زۆر ئاساییە بڵێ من لە زیندان بیرم کردەوە و تێگەشتم کە هەڵە بووم، پێموابوو دەتوانم سیراع لەگەڵ یەکێتی بکەم، بڵێ هەڵەبووم پێموابوو ئەو هەموو قونسولیەی دەهاتن بۆلام شتێکم بۆ دەکەن بەڵام هیچیان بۆ نەکردم، بلێ پێموابوو خۆپیشاندانی ملیۆنی دەکرێت دژی دەستگیرکردنم و نەکرا! بڵێ سیاسیەکی قوڵ نەبووم کە پێموابوو حیزبەکانی بەغداد لەسەرم دێنە جواب! بڵێ ئێستا بۆم دەرکەوت کە یەکێتی باشترە لە پارتی و ئەبێت بەهێزی بکەینەوە! بڵێ خۆڵم کردە چاوی خەلک کە وتم کەیسی دەستگیرکردنم سیاسیە، دەرکەوت یاسایی بوو بۆیە قبوڵم کرد! بڵێ وامزانی بوو بافڵ تاڵەبانی وەك بەرپرسەکانیتری یەکێتیە، من چوزانم ئەم سوعبەت و شت نازانێ! کەمێك ڕاشکاوانە بڵێ من وەفام بۆ یەکێتی هەیە لەو هەموو پرۆژانەی پێیداوم لە سلێمانی و ئێستا نامەوێ لەدەستیان بدەم، بڵێ یەکێتی نیگەران بوو لەو کەین و بەینانەی لە نێوخۆ و دەرەوە دروستم کردن و لێی قبوڵ نەکردم وەك جگەرگۆشەیەکی خۆی، ئاساییە وەك چۆن وتت ئێن ئارتیم فرۆشتوە و دوایی دەرکەوت نەتفرۆشتوە و خەلکیش لەبیری چویەوە، ئێستاش خەڵك ئەم سەفەقاتەی بیر دەچێتەوە و وایدانێن فرۆشتنی موڵکەکانیش وەك فرۆشتنی ئێن ئارتیە و تەواو.

ئەی تۆ نەبووی وتت بە ئارەزوو پارەی کارەبا نادەم و چیان لەدەستدێ با بیکەن، کەچی نەك پارەی کارەبا کورسیەکانی پەرلەمانیشت پێدان و ئاڵای سپیت هەڵکرد.

کاك شاسوار ئەمانە هەمووی ئاساییە و گریمان نەوەی نوێ پەیجی خۆتە و تایەی تیا ئەسوتێنی، هەرچەند من پێموانیە و نەوەی نوێ و دەنگدەران و تەنانەت پەرلەمانتارەکانیش خەڵکی جوان و باشی تێدایە، دلتەنگن بەم هەموو هەڵگەرانەوەیە و ئەو هەموو دژیەك بوونە لە هەڵوێستدا، چونکە ئەوانیش و خەڵکیتریش دلخۆش و بە هیوابوون تۆ لە ئاست هەڵوێست و قسەکانتبویتایە، بە هیوابوون ئەو دوو پەنجەیەی لە دادگا بەرزترکردەوە و وتت چۆکدانادەین و تەسلیم نابین ئێستاش پەنجەکانت هەر بەبەرزیەوە بونایە نەك لە گیرفانتدا.

بۆیە هیوادارم شاسوارعبدلواحید لە بری چەواشەکردنی خەڵک و زمانی زبری پۆپۆلیستی و تەخوینکردنی هەموو ئەوانیتر زیاتر قسە لەسەر هەنگاوەکانی خۆی بکات، با ئەم زمانە زبرە پۆپۆلیستیە و ئەم تەخوێنکردن و پەرتکردن و لوتبەرزی و ڕەد کردنەوەیەی ١٥ ساڵی ڕابردووی ئۆپۆزسیۆن! تا ئێرەبێت و بەس، چونکە دەرکەوت خودی رێگاکە هەڵەیە و هەڵە دەستی بۆ براوە، هیچ کەسێکی بەبەهێزی نەهێشتەوە و دەسەڵاتیشی لاواز نەکرد، کە من پێموایە دەسەڵات و هەر هیزێك بەشداری کابینەکانی کردوە هەریەك بە ئەندازەی خۆیان بەشدارن لەم دۆخەی ئەم هەرێمەی تێکەوتوە لە هەموو رووەکانەوە، پارتی بەرپرسیارێتی یەکەمی دەکەوێتە ئەستۆ و لە هەموویان زیاتر پاشان یەکێتی و ئەوانیتریش بە ئەندازەی بەشداری و ڕۆڵیان، بۆیە گەر تۆ دەتەوێ هاوسەنگی ڕاست بکەیتەوە و گۆڕانکاری دروست بکەی ئەوا هێدی باژۆ...، وەك چۆن پێشتر بەهەڵە دەرگاکەت کردەوە ئەوا ئێستاش بە هەڵە دەرگاکە دادەخەیت، هەر هیچ نەبێت بۆ هەموو قسەکانی پێشترت وەك کاك ماهیر حەسەن بڵێ (من وتم بەڵام ئەممایەکیشم وت! ئێ ئەمما شتی بە دواوەیە).

ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ لە هەموو کاتێک زیاتر لە جەنگێکی گشتگیر لەگەڵ ئێران نزیک بووەتەوە و میدیایەکی ئەمریکیش ئاشکرای دەکات، ئەگەری هێرشکردنە سەر ئێران 90٪ـە و مۆڵەتی دوو هەفتە بە تاران دراوە.

رۆژی چوارشەممە 18-02-2026، ماڵپەڕی "ئاکسیۆس"ـی ئەمریکی لە راپۆرتێکدا ئاشکرای کرد، دوای ئەوەی گفتوگۆکانی جنێڤ نەیانتوانی جیاوازییە قووڵەکان و هێڵە سوورەکانی واشنتن چارەسەر بکەن، ئامادەکارییە سەربازییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە گەیشتوونەتە ئاستێکی مەترسیدار.

بەگوێرەی راپۆرتەکە، هێزی سەربازیی ئەمریکا کە بە "ئارماداکەی ترەمپ" ناوبراوە، ئێستا دوو کەشتیی فڕۆکەهەڵگر، 12 کەشتیی جەنگی، سەدان فڕۆکە و چەندین سیستەمی بەرگریی ئاسمانی لەخۆدەگرێت.

هەر بەپێی زانیارییەکان، تەنیا لە ماوەی 24 کاژێری رابردوودا، 50 فڕۆکەی جەنگیی نوێ لە جۆرەکانی (F-35, F-22 و F-16) گەیشتوونەتە ناوچەکە.

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی فۆکس نیوز ئاماژەی بەوە کرد، وێڕای هەندێک پێشکەوتن لە گفتوگۆکانی رۆژی سێشەممەی جنێڤ لەنێوان (جارێد کوشنەر، ستیڤ ویتکۆف) و عەباس عێراقچی، بەڵام "هێشتا بۆشاییەکان گەورەن."

ڤانس گوتی: "زۆر روونە کە سەرۆک کۆمەڵێک هێڵی سووری داناوە کە ئێرانییەکان هێشتا ئامادە نین بەکردەیی کاری لەسەر بکەن؛ ترەمپ دەیەوێت بگاتە رێککەوتن، بەڵام رەنگە بڕیار بدات کە دیپلۆماسی گەیشتووەتە کۆتاییە سروشتییەکەی خۆی."

یەکێک لە راوێژکارەکانی ترەمپ بە ئاکسیۆسی راگەیاندووە: "سەرۆک خەریکە بێزار دەبێت؛ هەرچەندە هەندێک کەس لە دەوروبەری هۆشداریی دەدەنێ لە جەنگ، بەڵام پێموایە بە رێژەی 90% لە چەند هەفتەی داهاتوودا چالاکیی سەربازی دەبینین."

واشنتن مۆڵەتی "دوو هەفتە"ـی داوەتە تاران تاوەکو پێشنیازێکی نوێ و ورد پێشکەش بکات، ئەگەرنا بژاردەی سەربازی جێبەجێ دەکرێت.

بەپێی راپۆرتەکە، حکومەتی ئیسرائیل ئامادەکاری بۆ سیناریۆی جەنگ لە ماوەی چەند رۆژێکی کەمدا دەکات، کە ئامانجەکەی تەنیا بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران نییە، بەڵکو "رووخاندنی رژێمی تارانە."

ئەم گرژییانە دوای ئەوە دێن کە لە حوزەیرانی 2025دا رۆژهەڵاتی ناوەڕاست شاهیدی جەنگێکی 12 رۆژەی نێوان ئیسرائیل و ئێران بوو بە ناوی "چەکووشی نیوەشەو"، کە تێیدا ئەمریکا لە کۆتاییەکانیدا بەشداریی کرد بۆ لێدانی بنکە ئەتۆمییە ژێرزەوییەکان.

مایۆرکا سیتی، دەکەوێتە تەنیشت پارکی هەواری شار، ئەو کەسانەی بە دوای ژیانێکی ئارام دەگەڕێن کە تەواوی خزمەتگوزارییەکانی بۆ دابینکرابێت، ئێرە هەڵبژاردەیەکی گونجاوە

بۆ وەرگرتنی زانیاری زیاتر پەیوەندی بکە بە

دامەزراوەی کپلەر بۆ توێژینەوەی وزە رایگەیاند، هەر رێککەوتنێک لەنێوان ئێران و ئەمریکا نرخی نەوت 4 بۆ 5 دۆلار دادەبەزێنێت، بەڵام لە ئەگەری شکست و هێرشکردنە سەر ئێران، نرخی نەوت بەرزدەبێتەوە و ئەگەر گەرووی هورمزیش دابخرێت، دەگاتە 150 دۆلار.

هۆمایۆن فەلەکشاهی، شرۆڤەکاری باڵای نەوت لە دامەزراوەی کپلەر بۆ توێژینەوە لە بواری وزە بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، لە ئەگەری سەرکەوتنی دانوستاندنەکان، دەکرێت قەبارەی هەناردەی نەوتی ئێران زیادببێت.

بەپێی پێشبینیی فەلەکشاهی، لە ئەگەری نەمانی مەترسییە جیۆسیاسییەکانی پەیوەست بە ناکۆکییەکانی نێوان ئێران و ئەمریکا، نرخی نەوت راستەوخۆ 4 بۆ 5 دۆلار دادەبەزێت.

لەبارەی کاریگەریی رێککەوتنەکە لەسەر بازاڕ، شرۆڤەکارەکەی کپلەر گوتی، لە مەودای مامناوەنددا هەناردەی نەوتی ئێران بۆ بازاڕەکانی جیهان 200 بۆ 300 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا زیاد دەبێت.

زۆرترین هەناردەی نەوتی ئێران بۆ چینە؛ بە گوتەی فەلەکشاهی، هەر رێککەوتنێک هانی پاڵاوتگە چینییەکان دەدات هاوردەی نەوتی ئێران تاوەکو 200 هەزار بەرمیلی رۆژانە زیاتر بکەن، "بەڵام توانای زیادکردنی بەرهەمهێنانی نەوتی ئێران سنووردارە و پێویستی بە وەبەرهێنان هەیە، ئەوەش بە سووککردنی سزاکان دەستەبەر دەبێت."

سیناریۆی جەنگ و داخستنی هورمز

شرۆڤەکارەکەی کپلەر سیناریۆی شکستھێنانی دانوستاندنەکانیشی بۆ رووداو روونکردەوە و گوتی، لە ئەگەری هەڵکشانی گرژییەکان، بەتایبەتی ئەگەر بگاتە ئاستێک ئەمریکا هێرش بکاتە سەر ئێران، نرخی بەرمیلێک نەوت 15 بۆ 20 دۆلار گران دەبێت.

هۆمایۆن فەلەکشاهی گوتیشی: "ئەگەر ئێران بە داخستنی گەرووی هورمز وەڵامی ئەمریکا بداتەوە، ئەوکاتە دوور نییە نرخی بەرمیلێک نەوت بگاتە 150 دۆلاریش."

هەرچەندە فەلەکشاهی ئەمەی بە "ئەگەرێکی دوور" زانی، چونکە کارێکی لەو شێوەیە مەترسییەکی زۆری بۆ ئێرانیش دەبێت و کاریگەریی نەرێنیی گەورەی لەسەر چین و وڵاتانی ناوچەکەش دەبێت.

گەرووی هورمز رێڕۆیێکی گەورەی بازرگانییە و رۆژانە نزیکەی 20 ملیۆن بەرمیل نەوت لەوێوە بۆ بازاڕەکانی جیهان دەگوێزرێتەوە.

بەپێی ئەو داتایانەی دەست کەوتوون، لە مانگەکانی ئاب تاوەکو ئەیلوولی 2025، تێكڕای هەناردەی نەوتی ئێران ملیۆنێک و 750 هەزار بەرمیلی رۆژانە بووە. لە تشرینی دووەمی پار تاوەکو کانوونی دووەمی ئەم ساڵ، هەناردە بۆ ملیۆنێک و 530 هەزار بەرمیل دابەزیوە. ئێستا ئێران رۆژانە نزیکەی 3 ملیۆن و 100 هەزار بەرمیل نەوت بەرهەمدەهێنێت (توانای تاوەکو 3.45 ملیۆن هەیە).

مانگی رابردوو ئێران رۆژانە ملیۆنێک و 342 هەزار بەرمیل نەوتی هەناردەی چین کردووە، لەکاتێکدا کانوونی دووەمی پار ملیۆنێک و 874 هەزار بەرمیل بووە.